ترجمه و نوشته‌های امیرمهدی حقیقت

دری را باز کردم و خدای من، حمامی خیلی بزرگ که به اندازه آشپزخانه ما بود. آینه‌ای تمام قد داشت و چند حوله سفید از میله آویزان بود. کف اتاق با آجرهای هشت گوش سفید کوچک فرش شده بود، درست مثل راهروهای خانه‌های برانکس، با این فرق که خیلی تمیزتر بود. کنار تخت یک رادیوی مبله بود که گرچه سروصدایی می‌کرد اما بعید بود جایی را بگیرد.

بیلی بتگیت/ بهزاد برکت/ نشر قطره

یک در را باز کردم، دیدم وای! یک حمام با یک وان بزرگ و چند تا حوله سفید نازک رو جاحوله‌ای و یک آینه قدی هم پشت در. حمامش به بزرگی آشپزخانه ما بود. کف‌اش سرامیک هشت ضلعی کوچک بود، مثل پاگردهای خودمان تو برانکس، ولی خیلی تمیزتر. کنار تخت خواب یک رادیو بود که خرخر می‌کرد ولی مثل اینکه هیچ ایستگاهی را نمی‌گرفت.

بیلی باتگیت/ نجف دریابندری/ انتشارات طرح نو

[9] نظر 

در ترجمه‌ای می‌خوانیم « دو رود تیگریس و افرات در مرز پوتامیا جریان دارند»¹؛

در کتابی آمده است «این اتفاق در زمان پی یر لو گراند، امپراطور روسیه روی داد»²؛

جمله‌ای از یک فیلم چنین دوبله شده بود « پالات در کتاب اجتماع شناسی خود می‌گوید…»³؛

یا در روزنامه‌ای نوشته شده بود « دیروز حافظ اسد در داماس با سخنگوی مجلس موراکو ملاقات کرد.»⁴

حال اگر خواننده نتواند مطلب را دریابد، جای تعجبی نیست. 

–

فرهنگ مترجم/ غلامحسین صدری افشار، و دیگران/ انتشارات نیلوفر/1373

1- دو رود دجله و فرات در بین النهرین جاری است.

2- در زمان پطر کبیر، امپراطور روسیه این اتفاق افتاد.

3- افلاطون در کتاب جمهوری خود چنین می گوید…

4- دیروز حافظ اسد در دمشق با رییس مجلس مراکش ملاقات کرد.

یک نظر 

در جریان ترجمه خواه ناخواه مقداری عناصر خارجی وارد زبان دوم - یا به اصطلاح زبان مقصد - می‌شود، و به همین جهت وقتی در یک دوره‌ای ترجمه زیاد صورت بگیرد، این خودش می‌تواند یکی از موجبات تحول باشد. اما ترجمه مشکلاتی هم پیش می‌آورد چون که اینجا مساله درست و نادرست در زبان پیش می‌آید. اهل دستور زبان همان طور که از اسمشان پیداست وظیفه خودشان می‌دانستند که به مردم دستور بدهند که این طور حرف بزنید و آن طور حرف نزنید، یا ننویسید. اما زبان‌شناسان جدید می‌گویند زبان‌شناسی مثل سایر علوم علمی است توصیفی، یعنی کارش این است که واقعیت زبان را تحقیق و توصیف کند، نه این که بگوید این شکل بیان درست است و آن شکل بیان غلط. در واقع می‌شود گفت که زبان‌شناسی جدید مفاهیم درست و غلط را از بحث زبان کنار گذاشته و به جای اینها با مفاهیم رایج و غیررایج کار می‌کند. به این ترتیب آن چیزی که سابق به اسم «غلط مشهور» شناخته می‌شد، از لحاظ زبان شناسی دیگر غلط محسوب نمی‌شود. این هم یک شکل بیان رایج است، گیرم هنوز در محافل ادبا و فضلا پذیرفته نشده است.

در جریان ترجمه، و مخصوصا ترجمه گفتار، همیشه مقداری اشکال بیان تازه وارد زبان می‌شوند و بعضی از آنها هم رواج پیدا می‌کنند. بنابراین اگر صرف ترجمه ملاک باشد، به هیچ کس ایرادی نمی‌شود گرفت، چون حتی اشکالی که هنوز رایج نشده‌اند هم ممکن است روزی رایج شوند. از این گذشته، بعضی از اشکال بیان، یا حتی نحوه‌های تالیف کلام که از زبان‌های خارجی وارد می‌شوند مسلما مورد احتیاج ما هستند و بنیه زبان ما را تقویت می‌کنند. در یک قرن اخیر مقدار زیادی از این عناصر خارجی وارد زبان ما شده‌اند، و خود این امر یکی از موجبات پیشرفت زبان ما بوده است. برای مثال، وقتی که من می‌گویم من در اینجا «به عنوان مترجم» دارم حرف می‌زنم، چه بسا توجه نداریم که این عبارت «به عنوان» ترجمه از یک عبارت فرنگی است که خیال نمی‌کنم از شصت هفتاد سال به آن طرف در زبان خارجی به گوش خورده باشد. و شاید در روزهای اول که از قلم مترجمی جاری شده مخالفان سرسختی هم داشته است، و گویا هنوز هم دارد. ولی واقعیت این است که در بحث‌های علمی و فلسفی و امثال اینها ما به این عبارت سخت احتیاج داریم، و آنچه پیش از این در این قبیل مواضع به کار می‌رفته، مثل «فی حیث» و «به اعتبار» و غیره جواب این احتیاج را نمی‌داده، و به همین دلیل عبارت به عنوان با آن که داد می‌زند ترجمه از زبان خارجی است جای خودش را باز کرده است. ولی خود من که در مورد «به عنوان» این جور سعه صدر نشان می‌دهم در برابر بسیاری از اشکال و انحای بیان دیگری که از زبان‌های خارجی ترجمه می‌شوند - به خصوص در این ایام از زبان انگلیسی - سخت می‌ایستم و می‌خواهم اینها را از ساحت مقدس زبان فارسی بیرون بیندازم. این البته تعارض‌آمیز به نظر می رسد، ولی واقعیت همین است. من و امثال من ممکن است بر ضد بعضی از این اشکال بیان شکست بخوریم، و مسلما در بعضی موارد شکست هم خواهیم خورد. در این بحثی نیست. آن وقت نسل بعدی اشکال بیان فاتح را می‌پذیرد همان طور که ما حالا عبارت «به عنوان» را پذیرفته‌ایم، و علم زبان‌شناسی هم این واقعیت را تصدیق می‌کند. آن وقت آن عنصر خارجی دیگر «عنصر نامطلوب»  نخواهد بود و در واقع باید گفت مقدمش گرامی است.

اما معنای مواضع زبان شناسی جدید این نیست که بر سر رد و قبول اشکال تازه بیان که از زبان‌های دیگر وارد زبان فارسی می‌شوند مناظره و منازعه‌ای در نمی‌گیرد، یا اصولا نباید در بگیرد. این کش‌مکش‌ها عملا واقع می‌شوند، و در واقع یکی از کارهای علم زبان‌شناسی توضیح و تمشیت همین کش‌مکش‌ها است.

زبان گفتاری و زبان نوشتاری (با تلخیص) / نجف دریابندری/ [نقل از مجله مترجم، بهار 72] ماخذ اصلی: پیام کتابخانه/ شماره 1

[2] نظر