خب مثل اینکه نمی شود خیلی اتوکشیده فهرست کتاب‌های مهم در زمینه‌ی ترجمه را معرفی کرد، بلکه به خواهش عزیزان جان، باید خاکی‌تر و بی‌ریاتر از این حرف‌ها بگویم که از میان کتاب‌هایی که درباره ترجمه و زبان  معرفی کرده‌ام، کدامشان را بیشتر یا شدیدتر توصیه می‌کنم.

دلایل دوستان گونه‌گون است ـ اعم از اینکه چون در خارج از ایران زندگی می‌کنند، نمی‌توانند همه‌ی آنها را سفارش بدهند، یا وقت کافی ندارند، یا این لیست خیلی بلندبالاست و اساسا هر لیست بلندبالایی لیست گزیده‌ای می‌طلبد، یا  “کی می‌ره این همه را رو”؛ حتی در یکی از نظرات به واژه‌ی “کالیبر” هم اشاره شده بود.

من از میان آن فهرست، چند کتاب را که مهم‌تر و مفیدتر دیده‌ام اینجا می‌آورم، اما ترجمه حوصله می‌خواهد و نسبتی با بی‌حوصلگی، کم‌وقتی و عجله ندارد. از ما گفتن.

۱

از پست و بلند ترجمه (۲ جلد) / کریم امامی/ نشر نیلوفر

شخصا مدیون او هستم برای کتاب از پست و بلند ترجمه‌اش. سال‌ها پیش، شور ترجمه را همان کتاب در من انگیخت و بسیار چیزها از او، کتابش، کارگاه ترجمه‌اش در مجله‌ی مترجم و یادداشت‌ها و نقد ترجمه‌هایی که می‌نوشت آموختم. گزیده‌ای از همین نقدها و نوشته‌ها در از پست و بلند ترجمه منتشر شده است.

۲

درباره ترجمه/ برگزیده مقالات نشر دانشگاهی/ نشر دانشگاهی

عنوان چند مقاله از این کتاب: «مسئله امانت در ترجمه» ابوالحسن نجفی؛ «مبحثی در مبانی ترجمه» علی صلح‌جو؛ «آیا زبان فارسی در خطر است؟» ابوالحسن نجفی؛ «رابطه زبان و تفکر و نقش آن در واژه‌گزینی» رضا منصوری و «کتابشناسی ترجمه و واژه‌سازی و معادل‌یابی» لطف‌الله یارمحمدی.

۳

گفتمان و ترجمه/ علی صلح جو/ نشر مرکز


بخشی از کتاب :

-سلام علی، کجایی؟

-شرکتم

-عباس آقا کاهوهای خوبی داشت.

-من امشب دیر می آم.

-باشه، پس خودم می رم می خرم.

اچ. پی. گرایس می گوید خواننده خودش خلاهای درون مطلب را پر می‌کند.

در گفتگوی تلفنی فوق که بین زن و شوهر است تصور کنید زن بخواهد همه چیز را بگوید: من امروز هنگامی که از مغازه‌ی سبزی فروشی عباس آقا رد می‌‌شدم دیدم که کاهوهای خوبی آورده است. تو وقتی از شرکت بیرون آمدی سر راهت برو آنجا و قدری کاهو بخر بیاور خانه.

متن کامل‌تر را اینجا بخوانید.

۴

اصول و مبانی ترجمه/ طاهره صفارزاده/ انتشارات سمت

اصول و مبانی ترجمه: تجزیه و تحلیلی از فن ترجمه: ضمن نقد عملی آثار مترجمان

البته این کتاب می‌شد که کتاب خوشایندتری باشد چون حاوی طعنه‌ها ـ و شاید، حتا، بتوان گفت متلک‌هایی ـ است به برخی مترجم‌ها با این رویکرد که “دیدی مچت را گرفتم!” به عبارت دیگر بخش عمده‌ای از کتاب، به تعبیر خودمانی، به سوتی‌یابی ترجمه‌های بزرگان پرداخته شده است. در اینکه خواندنش چیز یاد آدم می‌دهد شکی نیست، ولی لحن آن مرحومه می‌توانست کمی ملایم‌تر باشد.

۵

نظری به ترجمه/ صالح حسینی/ انتشارات نیلوفر

بخشی از کتاب:

ترجمه لفظ به لفظ قید- منظور کلماتی است که به ly ختم می‌شود- یکی از اشتباهات ترجمه است. ترجمه ly به «به طور» یا «به طرز» گویا حالت عرف پیدا کرده است. منتها، به قول معروف، آش وقتی شورتر می‌شود که کلمه مختوم به ly به غیر از معنایی که از آن مستفاد می‌شود ترجمه گردد. دو مثال زیر نمونه بارزی از آن است:

fatally monotonous: به طرزی کشنده یکنواخت

embarrasingly naive: به طرزی ناراحت کننده ساده و کودکانه

بخش کامل‌تر را در اینجا ببینید.

۶

یک گفتگو/ گفتگوی ناصر حریری با نجف دریابندری/ نشر کارنامه

گفت‌وگویی بسیار شیرین، خنده‌دار، و آموزنده. نجف دریابندری با ذهن روشنش جواب‌های درخشانی به سوال‌های خوب ناصر حریری می‌دهد. سوال‌هایی درباره‌ی ترجمه، شعر، ویرایش. و یک جا هم لگدی فراموش‌نشدنی و جنجالی به بوف کور صادق هدایت می‌زند.

بخشی از کتاب:

پیدا کردن چند غلط واقعی یا خیالی در یک ترجمه کار نسبتا آسانی است. این کار خیلی‌ها را وسوسه می‌کند، و خوب، بعضی‌ها برمی‌دارند این کار را می‌کنند. یک وقت این کار خیلی رسم بود. نقد ترجمه به این معنی بود که اول مقدمه‌ای بنویسند درباره اهمیت امر ترجمه و نقش آن در اختلاط فرهنگ ملل، به ویژه در اعتلای ادبیات فارسی در شرایط کنونی، و تاکید بر این که ترجمه باید درست باشد و غلط نباشد و مترجم باید در اجرای وظیفه خطیری که بر عهده می‌گیرد وسواس کافی به کار بندد… بعد هم آن چند اشکال واقعی یا خیالی را که پیدا کرده بودند با ذکر عبارت اصلی پیش می‌کشیدند و می‌گفتند که بله، در این مورد متاسفانه مترجم دچار لغزش‌های متعدد شده و مراد نویسنده را چنان که باید و شاید درنیافته، و حال آن که نویسنده نقد دریافته و آن این است.

بخش کامل‌تر را اینجا بخوانید.