نکتههای ویرایش: واژهسازی فرهنگستان زبان مخصوص جهان سومیهاست
کتاب تازهای از علی صلحجو درآمده. بسیار خواندنی آموزنده و سرگرمکننده. به نام نکتههای ویرایش. علی صلحجو با کتاب گفتمان و ترجمه دانش وسیع و ذوق وافر و زبان شیوای فارسی خود را بروز داد- دست کم من تا آن زمان چیز دیگری از او نخوانده بودم- و این کتاب هم باز نشانگر دقت فراوانش است در حین کار و ویرایش و تعامل با نویسندگان و ویراستاران، و نیز حضورذهنش در احضار نمونههای کاملا روشن و گویا از سخنی که در سر دارد و نیز ذوق و زبان طنازش در تیترهای جذابی که برای بیش از ۱۵۰ نکتهی کاربردی و خواندنی زده و البته در متن نکتهها.
چندتا از تیترها را ببینید: راز پیروزی ذبیح الله، کلمات ناجور، الف و لامهای ماندنی، از سعدی تا آراگون، ویراستار صرفهجو، و نقش «چیز».
چند بخش اصلی کتاب اینهاست: اِعراب/ پاراگراف/ پانوشت/جنسیت/ را / رسم الخط/ رقم نویسی/ سبک/ فرهنگ لغت/ واژهنامه/ گفتمان/ متن/ مرجع/ موقعیت خواننده در برابر متن/ مرجع/نحو/ نشانه گذاری/نمایه/ واژه/ ویرایش، ما و دیگران
واژهسازی
گاه برای برخی اصطلاحات در زبانی دیگر نمیتوان معادل مناسب و دقیق پیدا کرد. در چنین مواردی میتوان حدس زد که آن پدیده در آن زبان و، در واقع، در آن فرهنگ وجود ندارد. یکی از این موارد اصطلاح «واژهسازی» است که ظاهرا در زبان انگلیسی معادل مناسبی ندارد. در انگلیسی دو اصطلاح وجود دارد که به این پدیده نزدیکاند اما به نظر نمیرسد که هیچیک معادل سرراستی برای آن باشد: neologism و word formation.
اصطلاح اول به مواردی اطلاق میشود که در آن کلمهای کاملا جدید ساخته میشود؛ مانند آسپیرین و گاز. در این حالت اجزای کلمه روشن نیست و اصلا معلوم نیست واژهی ساخته شده بسیط است یا مرکب. بنابراین کلماتی نظیر بالگرد، فضانورد و ابرمرد را نمیتوان از این زمره دانست.
اصطلاح دوم (ورد فرمیشن) نیز به روالهای تکوین واژه به طور طبیعی گفته میشود نه به جلساتی که افراد جمع شوند و تعدادی واژه یا اصطلاح خارجی به میان بگذارند و برای یافتن معادل فارسی آن رایزنی کنن. در ورد فرمیشن، مثلا، گفته میشود که واژههای جدید از طریق ترکیب، اشتقاق، گسترش معنایی، تکرار واژه، و غیره ساخته میشود… بنابراین «واژهسازی» به مفهومی که ما در فرهنگستان زبان و نهادهای دیگر داریم، باید خاص جهان سوم باشد زیرا جهان اول زبانی بالای سرخود ندارد تا به آن متوسل شود. مثلا ما واژهی انگلیسی superman را میگیریم و از روی آن ابرمرد را میسازیم…
واژههای «بساز و بفروش» و «مسافرکش» در زبان فارسی به طور طبیعی ساخته شدهاند نه از طریق جلسههای واژهسازی…
××
این را هم بخوانید. جالب است:
وظیفهی کیست؟
در مقالهای خواندم که قتیبه ابن حارث هفت فرزند داشت که نامشان در روایات چنین ذکر شده است: احمد، حاتم، عمرو، نواس، معاذ و هشام. ویراستار محتوایی وظیفهاش این است که بداند قتیبه هفت فرزند داشته است. ویراستار صوری یا فنی نیز وظیفهی خود میداند که ویرگولهای بین نامها و «و»ی بعد از ویرگول آخر را چک کند. پس وظیفهی کیست که نامها را بشمرد و ببیند که شش تاست نه هفت تا؟ آیا در تقسیمات ویرایشی میتوان به «ویراستار شمارشی» نیز قایل شد؟
نکتههای ویرایش/ علی صلحجو/ نشر مرکز/ اسفند ۸۶
۰۲/۱۳/۱۳۸۷ at ۱:۴۹ ب.ظ
هنوز مزه ترجمه های زیبایتان از اثار دن چاوون در مجله سروش جوان زیر زبانم است .
همیشه خدا هم اسمتان زیر هر ترجمه ای برایم حجتی بوده سر نیک بودنش .
راستش دلم می خواست همه رمان های بزرگ را با ترجمه شما بخوانم
اما گمانم وقت ندارید .
در هر حال ممنون
۱۱/۲۵/۱۳۸۷ at ۸:۰۱ ق.ظ
حضرت اقا حرف تازه ای در هین کتاب نزده است فقط یاددشتهای خودش را مدل عهد بوقی توجیه کرده است. توده ای ها خوب هوای همدیگر را دارند
-
ا.م.حقیقت: نمیدانم چه اصراری است که کارهای خوب و آموزندهای که میشود را به مسخره بگیریم. گر تو بهتر میزنی بستان بزن. همه چیز را که نباید با همه چیز قاتی کرد. حضرت آقا و توده ای و توجیه مدل عهد بوقی و … در حوزه ادبیات و زبان و فرهنگ این جور حرف زدن روا نیست.
۰۲/۲۲/۱۳۸۸ at ۶:۳۷ ق.ظ
ناب آقای امیرمهدی حقیقت
در خصوص واژه Macho باید عرض کنم که تنها فرهنگی که این کلمه را دقیق و درست معنا کرده فرهنگ جامع دودن آلمانی فارسی ترجمه ی زبانشناس سرشناس و دوست گرامی جناب آقای دکتر نادر گلستانی داریانی ویراست دوم از انتشارات جنگل است. این واژه را ” قلتشن ” معنا کرده اند و به گمان ما چهل سال است زبان و ادبیات آلمانی را تدریس می کنیم کاملا دقیق و درست و است. همانطور که استحضار دارید استاد گلستانی داریانی به زبانهای انگلیسی، ایتالیایی ، فرانسه، آلمانی ، ترکی اسلامبولی و عربی تسلط دارد و فرهنگهای ایشان را ناشران معتبر مانند امیرکبیر، انتشارات علمی،شرکت سهامی انتشار ، جنگل ، مهتاب ، پیک زبان و …بارها چاپ و منتشر کرده اند.بعلاوه فرهنگ فارسی آلمانی گلستانی معتبرترین و کاملترین و جدیدترین فرهنگ فارسی آلمانی است که در دسترس عموم دانشجویام و دانش پژوهان است.کار استاد گلستانی از نظر کیفیت فوق العاده عالی است.تمام لغات و اصطلاحات سیاسی، اقتصادی،مهندسی،ادبی و زبانزدها را در فرهنگ جامع دودن ارائه کرده است.جناب نادر گلستانی داریانی بر زبان و ادبیات فارسی کاملا اشراف داشته و بارها کتابهای استادان و مترجمان را ویرایش کرده است. کتابهای ایشان بویژه در آلمان بسیار فروش رفته و از آن استقبال شده است.
با آرزوی سلامتی و سربلندی - بادن بادن توانگر
۰۴/۱۴/۱۳۸۸ at ۶:۳۲ ب.ظ
دوست من بهتر نیست این مطالب زیبا و مفید را با فونتی مناسب تر بنویسید . به عنوان مثال فونت tahoma
۱۲/۰۵/۱۳۸۹ at ۷:۱۳ ب.ظ
ای کاش به راحتی میتونستم این کتاب رو تخیه کنم…کتاب نکته های ویرایش رو میگم…رفتم انقلاب رو زیر و رو کردم دریغ از جلد روی صفحه…حتی ازایمترنت هم نتونستم بخرم
۱۰/۱۱/۱۳۹۰ at ۱۰:۰۲ ق.ظ
سلام به جناب آقای حقیقت
مدتها بود می خواستم معادلی برای فویل (آلومینیوم)پیداکنم.می گویند جوینده یابنده است.ولی پیدانشدکه نشد.امسال در کتابفروشی بودم و فرهنگ مهندسی برق الکترونیک کامپیوتر و مخابرات انگلیسی فارسی و دورنگ چاپ دوم تالیف نادرگلستانی داریانی ار انتشارات جنگل را ورق زدم و معادل درست فارسی آن را در این فرهنگ یافتم.چه معادل قشنگی: نازبرگ. نازبرگ آلومینیوم. اتفاقا لغات مربوط به اینترنت و مالتی میدیا را هم داشت.واقعا فرهنگ خوبی است.درود بر نویسندگانی که بر زبان و ادبیات فارسی تسلط و اشراف دارند و به فرهنگ کشور خدمت می کند. خواهش می کنم نازبرگ را مطرح کنید.کلمه ی قشنگی است و بتازگی سرزبانها افتاده است. سربلند باشید.