نخستين ضربه هميشه يا به مؤلف مى‌خورد يا مترجم. كسى كه به صفحه‌بند نمى‌گويد كه تو پول كمتر بگير، به كاغذفروش چنين حرفى نمى‌زند! پس آدم اصلى ماجرا، كه در بهترين حالت و سال‌ها ترجمه و داشتن لااقل ۲۰ ، ۳۰ عنوان كتاب، هنوز بايد سه كار جنبى هم داشته باشد كه روزگارش بگذرد، زندگى‌اش كاملاً فلج مى شود. حالا شما چطور مى‌گوييد كه كپى رايت تأثيرى بر حوزه ادبيات ندارد؟

 
اين كه مى‌گويم تأثير ندارد به شكل مطلق نمى‌گويم چون به هر حال به هزينه‌ها اضافه مى‌كند اما اين هزينه‌هاى مضاعف در مقايسه با بقيه هزينه‌ها بالا نيست. ما الآن ناشرانى را در ايران داريم كه حق كپى رايت را خريده‌اند يا نخريده‌اند يعنى مجانى گرفته‌اند! غير از ناشرها، مترجمان هم در اين مسير حركت كرده‌اند. يكى از كسانى كه حق كپى‌رايت را نخريده، مجانى گرفته خود منم! با نويسنده مكاتبه كرده‌ام و وضعيت نشر را در ايران تشريح كرده‌ام. او هم لابد به خودش گفته اين كتاب دو هزار نسخه چاپ مى‌شود در ايران و دو هزار تومان هم قيمت آن است كه به فرض مى‌شود دو دلار و چند سنت و ضرب در تيراژ مى‌شود مثلاً چهار هزار دلار و اندى، و پنج درصد بخواهد بگيرد مى‌شود حداكثر ۲۵۰ دلار! كه تازه حواله بايد بشود به خارج كشور كه باز هم هزينه دارد. تازه، ناشرى هم كه مى‌خواهد «كپى رايت» بگيرد از حق پخش داخلى كتاب به مراتب كمتر مى‌گيرد كه براى ناشران مهم و موفق ۳۰ تا ۳۵ درصد است از قيمت پشت جلد كتاب؛ آن وقت، وقتى كه ناشر خارجى فرضاً چهار درصد مى‌خواهد از قيمت پشت كتاب، خيلى رقم پائينى است. ناشر خارجى به عوامل مختلف بازار داخلى نگاه مى‌كند و رقمى كه مى‌دهد مطلق نيست و تازه جاى چانه‌زنى هم دارد! بعضى از ناشرها هم هستند كه درباره حق كپى رايت زير يك هزار دلار حاضر نيستند بحث بكنند؛ مى‌گويند چاپ اش كن! چون زير يك هزار دلار برايشان صرف نمى‌كند كه با شما مكاتبه و مذاكره كنند.

كپى رايت تكليف ما را در دو حوزه روشن مى‌كند: اول مميزى است. چون ممكن است نويسنده بگويد حق ندارى حتى يك كلمه متن را جابه‌جا كنى که در اين صورت، هم خيال مترجم، هم خيال ناشر، هم خيال وزارت ارشاد راحت است كه اين كتاب در ايران قابل چاپ نيست! يكى هست مى‌گويد كه من اين كتاب را نوشته‌ام در چارچوب فرهنگ خودم، ممكن است بخش‌هايى از آن با فرهنگ شما سازگارى نداشته باشد. اين اختيار را بنده به شما مى‌دهم كه آن بخش‌هايى را كه با فرهنگ شما سازگار نيست حذف بكنى يا تعديل بكنى؛ كه اين اتفاق هم افتاده يعنى با نويسنده‌اى صحبت كرده‌ام و گفته شما مجاز و مختاريد هر جايى كه فكر مى‌كنيد با فرهنگ جامعه‌ات همخوان نيست با هماهنگى من حذف يا تعديل بكنى… [+]


از گفت و گو با اسدالله امرایی درباب کپی رایت و ترجمه‌های مکرر/روزنامه ایران