ترجمه و نوشته‌های امیرمهدی حقیقت

زبان مجموعه لغات نیست

دوشنبه, مهر ۲۴م, ۱۳۸۵ | درباره ترجمه, درباره زبان

یک بار وقتی جوان بودم و در موطنم می‌زیستم، یکی از علمای بزرگ اسلامی که در علوم دینی متضلع بود و لطف خاصی هم به من داشت، از من خواست که ده فرمان تورات را برای او به عربی بازگویم. من که غرض او را می‌دانستم، نخست از وی درخواست کردم که اولین سوره قرآن - سوره الفاتحه - را به زبان لاتینی که آن را به خوبی می‌فهمید و صحبت می‌کرد، برایم بخواند. وقتی کوشید که فاتحه را به این زبان برگرداند، زشت و یکسره نامانوس درآمد. پس مشکل مرا دریافت و دیگر در درخواست خود اصرار نورزید.

موسی بن عزرا فیلسوف و نحوی یهودی اندلسی/ کتاب المحاضره و المذاکره

***

…هنوز هم بسیاری زبان را صرفا مجموعه‌ای از لغات می دانند و تفاوت زبان‌ها را در تفاوت واژگان آنها می‌پندارند. [آنان گمان می کنند] کافی است لغات زبانی را به زبان دیگر برگردانیم. ولی می‌دانیم که زبان صرف مجموعه لغات نیست. زبان در درجه اول ساخت و نظام است و کوچکترین واحد گفتار، جمله است نه واژه و کلمه، و طبعا کوچکترین واحد ترجمه هم جمله است. این نظر از دید تیزبین قدما هم پنهان نمانده بود.

صلاح الدین صفدی (متوفی ۷۴۶) چنین می‌نویسد:

"مترجمانی که از یونانی به عربی ترجمه می‌کردند در نقل متون دو روش را برگزیده بودند. نخست روش یوحنا بن طریق وابن ناعمه و جز آنها بود. بدین ترتیب که مترجم یک واژه مفرد یونانی را در نظر می‌گرفت و به معنی آن توجه می‌کرد و سپس مرادف عربی واژه مزبور را می‌آورد و به واژه دیگر منتقل می‌گشت تا جمله ای را که می‌خواست به عربی برگرداند به پایان رساند. و این روش ناپسند است به دو جهت:

نخست اینکه در واژگان عربی، واژه‌هایی که از هر حیث با واژه‌هایی که از هر حیث با واژه‌های یونانی برابری کند، همواره یافت نمی‌شود و در خلال این گونه تعریب (ترجمه)، بسیاری از کلمات یونانی به حال خود باقی می‌ماند.

دوم اینکه ترکیب و اسناد در هر زبانی با زبان دیگر تطبیق نمی‌کند و نیز کاربرد مجاز، که در هر زبانی بسیار است، دشواری دیگری می‌آفریند.

روش دیگری که مترجمان در ترجمه به کار می‌بردند، اسلوب حنین بن اسحق و جوهری و دیگران بود. به این صورت که مترجم، حاصل معنای جمله را در ذهن می‌گرفت و از زبان خود جمله ای را در برابر تعبیر می‌کرد، به گونه‌ای که با یکدیگر مطابق باشند، خواه واژه‌های آن دو جمله با هم برابر باشند و خواه نباشند.

و این شیوه نیکوتر از روش نخستین بود و از این رو کتب حنین بن اسحق به تهذیب و اصلاح نیاز پیدا نکرد…"

تاریخچه ترجمه در اسلام و ایران/ کامران فانی/ بیت الحکمه و دارالترجمه (نشر دانش)

۱ دیدگاه to زبان مجموعه لغات نیست

دیدگاه‌تان را بنویسید: