در ترجمه لفظگرا مترجم سعی میکند هیچ کلمهای را بیترجمه باقی نگذارد
رویکردها و نظریههای مختلفی در ترجمه هست. به طور مثال یک رویکرد لفظگرا داریم که مترجم سعی میکند هیچ کلمهای را بیترجمه باقی نگذارد. در رویکرد فرمال، مترجم خودش را ملزم به این میداند که نه تنها برای تمام کلمات، معادل بیابد بلکه اگر با یک صفت برخورد میکند، آن را به همانگونهی صفت ترجمه کند.
یک رویکرد داینامیک وجود دارد که مقابل ترجمهی فرمال است. در این رویکرد، مترجم خودش را ملزم نمیداند تمام کلمات را ترجمه کند و قواعد دستوریشان را رعایت کند.
تئوری اسکوپوس هم هست که فکر میکنم این کلمه از زبان یونانی آمده و معنای قصد و نیت و هدف میدهد. در این شیوه مترجم توجه میکند که متن مورد ترجمه برای کیست و به چه درد میخورد و خودش را به متن مبدا وابسته نمیکند.
ترجمهی آزاد و نیز اقتباس هم وجود دارد. اقتباس هم در تقسیمبندی ترجمه میگنجد.
بعضیها فکر میکنند این تئوریها از بیرون به عالم ترجمه وارد شده در حالیکه برعکس. اینها از درون تئوریهای موجود ترجمه بیرون کشیده شده است.
نکتهی دیگر این که مترجم اصلا نباید تئوری بلد باشد . بهترین مترجمهای ما در ایران اصلا تئوری نمیدانند. همچنین بهترین و تاثیرگذارترین نویسندگان ما دستور زبان فارسی بلد نیستند.
نظریههای ترجمه نه خوب هستند و نه بد. ولی ترجمهی ما دچار یک فقر نظری است. به طور مثال گرایش و رویکرد دریابندری که خودش هم خبر ندارد رویکرد داینامیک است. منتقدین ما هم نظریههای ترجمه را نمیدانند. یعنی با دیدی غیر از ترجمه ارزیابی میکنند. این ظلم است. فرض کنید نویسندهای رمانی به سبک رئالیسم جادویی نوشته؛ اگر منتقدی با گرایش رئالیسم سوسیالیستی این اثر را نقد کند، این اثر چه نمرهای میگیرد؟ منتقدان ترجمه اگر بدون رویکرد نظری سراغ ترجمهها بروند نقدشان نه منصفانه است و نه به کار میآید.
استاد علی صلحجو/ بخشی از سخنرانی در گفتوگوی زبانها برای گفتوگوی فرهنگها/ مهر ۸۵ [+]
–
پ.ن: صفت «استاد» را برازنده علی صلحجو میدانم. ویژگی اصلی او بیان ساده و همهفهم درباره مسائل پیچیدهی ترجمه و ویرایش است. شیوهی سخن گفتن و نوشتنش سهل و ممتنع است. خواندن کتاب گفتمان و ترجمهاش (چاپ نشر مرکز) برای هر علاقهمند حوزه زبان و ترجمه ضروریست و در فصلنامهی مترجم چند شماره است "نکتههای ترجمه و ویرایش" مینویسد که بسیار خواندنیست. یک نمونهاش را در اینجا بخوانید.
۰۷/۱۱/۱۳۸۵ at ۴:۲۲ ب.ظ
سلام
متاسفانه بلاگها و سایتهای مرتبط با ترجمه ایرانی خیلی کمند. از این که این بلاگ رو یافتم خوشحالم. سعی می کنم زود به زود اینجا سربزنم.
۰۷/۱۲/۱۳۸۵ at ۳:۰۰ ق.ظ
سلام آقای حقیقت.
من وبلاگ شمارو همین امروز دیدم و به قول معروف تازه تازه خواننده وبلاگ شما شدم. اما با همین بازدید اول دیوانه شدم. یک دنیا ممنون از مطالب مفید فایده ای که در اختیار خوانندگان قرار می دهید، ممنون.
به شدت نیازمند بودم تا بتونم قواعد ویرایشی و اصول بدوی ترجمه رو جایی پیدا کنم، که گویا بخت یارم بوده.
بازم ممنون.
تا بعد.
۰۷/۱۵/۱۳۸۵ at ۸:۵۳ ق.ظ
استاد بزرگوار سلام.
چند روزی بیشتر نیست که من بت وبلاگ سازنده شما آشنایی پیدا کردم. میدونید، منابعی که در خصوص ترجمه چیزهایی برای گفتن داشته باشند خیلی کمه. من خیلی خوشحالم که به صفحه اینترنتی شما دسترسی پیدا کردم.
منم یه جورایی مترجم هستم. یعنی فعلاً شغلم مترجم در یک مؤسسه غیردولتی هست. یه چند وقتی هم میشه که شروع به ترجمه بعضی داستانها ومقالات کردم.
در کشور ما؛ افغانستان؛ شاید به یکی از چیزهایی که تا حالا اصلاًبهش توجه نشده همین مسئله درست نویسی زبان و خصوصاً ترجمه از زبانهای دیگه به پارسی دری باشه، خوب با این اوصاف طبیعی هست که منابع معتبری هم برای رجوع وجود نداره.
در هر حال، بهتون بابت داشتن همچین صفحه ای تبریک میگم.
موفق باشید و شاد
پدرام
هرات- افغانستان
۰۱/۰۳/۱۳۸۷ at ۱۲:۰۳ ب.ظ
با سلام
از اطلاعات بسیار مفیدتان که در اختیار ما تازه کاران قرار دادید ممنون فقط یک خواهش دشرشم اگر میشود مثال به انگلیسی در مورد سبک در ترجمه برای ما بگذارید.ممنون
نرگس
اصفهان