ترجمه و نوشته‌های امیرمهدی حقیقت

در معرفی کتاب نوشته‌های اداری

بارها دیده‌ایم که افراد وقتی قلم به دست می‌گیرند، طبیعی‌ترین و ساده‌ترین شیوه‌ی بیان مطلب را که اغلب درست‌ترین نیز هست فراموش می‌کنند و ترکیب‌های نادرست و جمله‌های مغلق و گاه بی‌معنی می‌سازند. فاحش‌ترین نمونه‌های این نوع نثر ناسالم را در نامه های اداری می‌توان یافت. در این نامه‌ها به تعابیر مهجوری بر می‌خوریم، حتی بازمانده از دیوانخانه‌های عهد قاجار، که شاید بعضی از آنها زمانی تازگی یا قدرت اطلاع‌رسانی داشته‌اند ولی حالا توخالی شده‌اند، حکم کلیشه پیدا کرده‌اند، و تاثیر پیشین خود را از دست داده‌اند.

این‌ها شروع مقدمه‌ی کتاب نوشته‌های اداری نوشته خانم فرزانه طاهری است. عنوان فرعی کتاب، راهنمای درست‌نویسی است - که البته به نظر من بایست عنوان اصلی کتاب می‌شد، چون به کار هر که قلم به دست می‌گیرد می‌خورد. انتشارات قصیده‌سرا آن را - بی سروصدا- چاپ کرده. چاپ اول کتاب به سال 78 برمی‌گردد و سال 84 چاپ سومش درآمده. کتاب شباهت‌هایی به غلط ننویسیم استاد نجفی دارد- خود نویسنده هم یکی از منابع اصلی کتاب را همان ذکر کرده- اما خواندن غلط ننویسیم و نیز کتاب بسیار خوب دیگری به نام راهنمای نگارش و ویرایش استاد سمیعی گیلانی- که هر از اوجب واجبات است- باز ما را از خواندن این کتاب بی‌نیاز نمی‌کند. چرا که حرف‌هایی دارد تازه و جزیی‌نگری‌هایی آموزنده، و البته زبانی صریح و ساده. در فهرست این کتاب به بخش‌های اصلی اشاره شده:

توصیه‌های نوشتاری ( از جمله مباحثی مربوط به درازنویسی، کلیشه‌نویسی، فعل‌های نامناسب، واژه‌های هم‌معنی)، توصیه‌های دستوری (مثلا تنوین، علامت جمع، عبارت‌های وصفی، تطابق فعل‌ها)، توصیه‌های نوشتاری ( مثلا غیرذلک، این و آن،…)، واژه‌ها و ترکیب‌های نادرست (مثلا آنچه که، استفاده بردن،لازم به ذکر است، نشانگر/نمایانگر، نوین، همیاری)، کاربرد نادرست واژه‌ها و ترکیب‌ها (مثلا انجام، تسویه حساب/ تصفیه حساب، نقایص/ نواقص، موافقت/توافق، رویه، قابل ملاحظه/ قابل توجه )، نشانه‌گذاری (سجاوندها)، نحوه‌ی تنظیم نامه‌های اداری (مثلا پاراگراف بندی، شکل ظاهری، تعارف‌ها و تشریفات).  

بند دیگری از همان مقدمه:

ایجاز و روانی و سادگی نثر در نامه‌های اداری بسیار اهمیت دارد. بی‌نظمی و ابهام در نامه‌های اداری اگر کار و زندگی افرادی را مختل نکند، دست کم مانع از پیشرفت سریع امور می‌شود. مغلق‌نویسی رایج در نامه های اداری افراد عادی را هم که گاه به ضرورت باید نامه اداری بنویسند به زحمت بسیار دچار می‌کند، زیرا این نثر چنان در ذهنیت افراد جامعه به عنوان الگوی نگارش نامه‌های اداری ریشه دوانده است که نه نویسنده جرئت ساده‌نویسی دارد و نه دریافت‌کننده نامه اداری ساده را جدی می گیرد. مقایسه نثر این نامه ها با زبان زنده امروز نشان می‌دهد که این نثر از وظیفه اصلی زبان، که تفهیم و تفهم افراد جامعه و رفع نیازمندیهای اجتماعی آنهاست، تا چه حد به دور افتاده است.